Menu

Weest heilig

0 Comments

7e zondag door het jaar – 23 februari 2020

Weest heilig
De Bergrede gaat verder. De Bergrede zegt dat wij gelovigen – in aansluiting op wat God in het Eerste Verbond heeft aangezet – dat wij ‘heilig’ kunnen zijn. Dit betekent natuurlijk dat we het slechte laten en het goede doen. Maar het is ‘onvolmaakt’ als we dit ‘heiligzijn’ slechts verstaan als een ethisch handelen, een correcte levenswandel. Op de eerste plaats gaat het om een relatie met de Heilige, de goede God. Hoe onvolmaakt je wellicht ook kunt zijn: Hij is de bron, de basis, de wortel van waaruit je mag leven. Je mag vieren dat je verbonden met Hem garant staat voor de groei van dat Rijk van God. Dit vieren vindt zijn voeding in het vieren van de liturgie op deze Dag des Heren.

Exegetische notities Evangelie Matteüs 5,38-48
Oog om oog en tand om tand was de basis voor de rechtspraak in Israël: het was een redelijke, uitvoerbare rechtsregel. Het was het principe van de zogeheten ‘lex talionis’, bloedwraak, een straf moet corresponderen met het karakter en de maat van de gepleegde misdaad. Deze regel kon een heilzame uitwerking hebben zolang de oorspronkelijke intentie beseft werd en in acht werd genomen. Maar er kon ook een goddelijke aanmoediging in gezien worden voor het beoefenen van vergelding. Tegen dit laatste kwam Jezus in het verweer. Hij verbreekt eenzijdig de evenredigheid van de vergelding: hij roept op passief te blijven en degene die het kwaad verricht zijn gang te laten gaan. Dan geeft hij vier voorbeelden, die stuk voor stuk provocerend zijn, aansporingen die werkelijk niemand verwacht.
Een klap op de rechterwang kon door een rechtshandige alleen met de rug van de hand worden uitgevoerd. Het werd beschouwd als de meest beschamende publieke vernedering. Je was wel gek ook nog je linkerwang aan te bieden aan degene die je sociale aanzien wilde vernietigen.
Na dit voorbeeld op het vlak van de maatschappelijke verhoudingen volgt een voorbeeld op het vlak van de rechtspraak. Het bovenkleed is volgens de wet van Mozes iemands onvervreemdbaar eigendom. Zo’n bovenkleed werd door onbemiddelde mensen ‘s nachts gebruikt als deken. Daarom mocht een bovenkleed alleen overdag als pand dienen, ‘s nachts moest hij worden teruggegeven. Eiste iemand dus het onderkleed en niet het bovenkleed, dan was dat het toppunt van brutaliteit en tegelijk een slinkse onderduiking van de wet. Wie dan, na zijn onderkleed te zijn kwijtgeraakt, ook zijn bovenkleed aanbiedt, gaat alle juridische perken te buiten en blijft bovendien naakt achter.
Dan volgt een voorbeeld op politiek vlak. Door soldaten van de Romeinse overheerser werden mensen gedwongen zware lasten te dragen over de afstand van één mijl. Wie dan zichzelf aanbiedt twee mijl mee te lopen, benadeelt zichzelf én maakt zich schuldig aan collaboratie. Want het was een eer vrijwillig de bagage van een rabbijn of priester te dragen, maar niet op die manier te werken voor de overheerser.
Het vierde voorbeeld tenslotte ligt op het financiële vlak. Wie ingaat op alle vragen om leningen en geld, is natuurlijk binnen de kortste keren failliet.
Jezus activeert met deze provocerende voorbeelden de verbeeldingskracht van de lezer en de luisteraar. Wat zou het betekenen op deze manier te werk te gaan?! Tegenover de heersende praktijk van de redelijke, uitvoerbare rechtsregel, maar beperkte gerechtigheid stelt hij een verrassend perspectief van een overvloediger gerechtigheid.
In die lijn volgt het inzetten van het vertrouwde gebod ‘heb je naaste lief, hij is als jij’. Want het is makkelijk je medemens lief te hebben zolang het je vijand niet is. Maar kunnen zijn volgelingen de lijn doortrekken van de vier genoemde voorbeelden en het gebod overvloediger naleven?! Dan kunnen zij zijn zoals ze bedoeld zijn: waarachtige kinderen van God. Jezus zelf zou hen (en ons) voorgaan tot het uiterste toe.

Themastelling
De rode draad is het belang van de liefde. Gods liefde voor alle mensen, zijn barmhartigheid en vergeving, die wij, als we bij God willen horen, zoveel mogelijk dienen na te leven. We moeten ons inspannen ‘heilig te zijn’, onze naaste lief te hebben als onszelf, waarbij de naaste iedere mens is die we ontmoeten. Geen kwaad met kwaad vergelden, maar liefde betonen, keer op keer. Het goede zoeken in anderen. Alleen dan kan het kwade overwonnen worden. Door onze band met God via Christus kunnen wij dat bereiken.

Suggesties

Symboliek
Omdat de 10 woorden een rol spelen in deze viering, kan er ook gespeeld worden met de geboden zoals gegeven en de grensoverschrijding die Jezus voor ogen staat. Bijvoorbeeld door enkele regels groot op te schrijven en op andere A4 vellen te schrijven: ‘Maar ik zeg u…” Dit kan aanleiding zijn om de vraag te stellen hoe de aanwezigen deze zin zouden afronden, wat zij nodig vinden in onze tijd.

Gebeden voor deze zondag

Openingsgebed
Barmhartige God,
uw goedheid kent geen grenzen.
Wij bidden U om een open hart
opdat wij in de grenzeloze stroom van uw liefde
gewekt worden tot een liefde
die verder reikt dan zij die ons dierbaar zijn.
Moge onze liefde niet door eigen maat bepaald worden,
maar door het voorbeeld van Jezus,
die met U en de heilige Geest leeft
in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Gebed over de gaven
God van leven,
met deze gaven laten wij onze bereidheid zien
om ons leven te openen
voor Jezus en zijn weg ten einde toe.
Neem ons door deze gaven op in uw heiligheid,
opdat wij onze eigen maat leren overstijgen
in de geest van Jezus,
uw Zoon en onze Broeder. Amen.

Gebed na de communie
Barmhartige God,
U hebt ons voedsel en liefde geschonken.
In Jezus uw Zoon hebt U ons aangesproken
en zo leren wij uw heiligheid te eren
door onze levenswijze.
Wij danken U voor al uw goede gaven
ook voor uw bijzondere, soms lastige boodschap.
Mogen wij op onze beurt aan anderen
uw heiligheid bekend maken
in de kracht van de heilige Geest. Amen.