Menu

LICHT in ons leven

0 Comments

Kerstmis – Nachtmis – 24 december 2019

LICHT in ons leven
Het vieren van Gods Zoon in ons midden kent – liturgisch gezien – verschillende aspecten. Op de dag van Kerstmis wordt dat in drie vieringen uitgewerkt.
In de nachtmis – meestal op de vooravond gevierd – staan we stil bij het intieme gebeuren van het kind van Maria, de geboorte van het Kind, Zoon-van-God. Toch is het ook een kosmisch gebeuren: de engelen hebben er mee te maken. En: het markeert een belangrijk moment in de geschiedenis van de mensheid. God krijgt gezicht in de geschiedenis van de mensheid: God en mens in één.

Exegetische notitie evangelie Lucas 2,1-14
Het geboorteverhaal van Lucas is zo bekend en we zijn er zo mee vertrouwd dat we nauwelijks nog vragen bij de betekenis stellen. Ik neem een paar elemen­ten onder de loep, zodat er misschien nieuwe en onverwachte betekeni­saspecten opduiken.
Het begin van het verhaal (vv.1-2) lijkt een historisch verantwoorde situering. Toch klopt er iets niet. Augustus was keizer van 44/42 v.Chr. tot het jaar 14 Anno Domini. Quirinius werd gouverneur van Syrië in 6 A.D. en hij hield een volkstel­ling aan het begin van zijn ambtstermijn. De Herodes die in Lc.1,5 wordt genoemd, stierf in 4 v.Chr. en volgens Lc.1,36 moet Jezus ongeveer vijftien maanden na Johannes zijn geboren, dus zeker niet later dan in het jaar 3 voor de jaartelling die aan hem ontleend is. Dat zou bijna 10 jaar vóór de bewuste volkstelling zijn. Lucas is historisch gezien wat in de war. Maar het gaat hem er ook niet om ‘objectie­ve’ geschiedenis te schrijven, als dat al zou kunnen. Hij schrijft Jezus’ geschie­denis en componeert daartoe een historisch kader. De volkstelling dient om de aanwezigheid van Jozef en Maria in Betlehem te verklaren. De univer­saliteit van de betekenis van Jezus’ geboorte wordt door de Romeinse keizer Augustus aangeduid. De hele bewoonde wereld (v.1) was erbij betrokken. Tegelijk wordt het verhaal in een lokale setting geplaatst in de persoon van Quirinius. Keizer Augustus heette volgens een inscriptie `redder van de hele wereld’ en had vrede als ideaal hoog in het vaandel staan, getuige een vredesal­taar dat hij oprichtte. Daartegen­over stelt Lucas Jezus als degene die werkelijke vrede komt brengen (v.14).
Natuurlijk komt bij de lezer van dit verhaal de tekst van Jes.9,1-6 naar boven. Lucas weeft motieven die bij Jesaja een rol spelen door zijn verhaal heen om de betekenis van Jezus te laten oplichten. In de stad van David, Betlehem, is een kind geboren dat vrede brengt en naar wie herders als eersten toekomen. De herders staan niet voor romantiek, zoals het kerststalletje dat sinds Franciscus van Assisi (1223) in zwang is, misschien suggereert. De herders hebben iets te maken met de ‘Toren van de Kudde’, waarvan sprake is in Micha 4,8. Deze toren verbindt Jeruzalem, waar­heen in de messi­aanse tijd alle volkeren zich zullen spoeden (Mi.4,1-8) met Betlehem, geboorte­plaats van de Messias (Mi.5,1). Bovendien was ook David een herder.
Evenmin romantisch bedoeld zijn het gastenverblijf en de voerbak (v.7). Lucas wil in het kader van Jezus’ geboorte de veranderde situatie ten opzichte van Jes.1,3 laten zien. Gods volk kent nu wél de krib van zijn meester (vv.12.16). In Jer.14,8 wordt gevraagd aan de ‘redder van Israël’ waarom hij is als een reiziger in een gastenverblijf. Déze redder van Israël verblijft niet in een gastenver­trek. De windselen waarmee Maria Jezus inwikkelt verwijzen naar Wijsheid 7,4-5.
De boodschap van Lucas luidt in het kort: Jezus is geboren in de stad van David, als messiaanse afstammeling van deze grote koning. Hij is niet als vreemdeling in het gastenverblijf geboren, maar in de krib waarmee de band tussen God en zijn volk wordt voorgesteld. De windselen zijn symbool van de liefdevolle zorg waarmee de kleine koning wordt omringd.

Themastelling
We zeggen wel eens: ‘Wat een wolk van een baby.’ In het Kind – deze nacht geboren – is Gods mensenliefde verschenen. De boodschap is vreugdevol omdat er een Redder geboren is. De opdracht die van dit gebeuren uitgaat is concreet want te midden van mensen woont nu God.

Suggesties

  1. Extra liturgische bouwstenen

– Voor bezinning en gebeden in de kersttijd wijzen we u op onze uitgave Op weg naar Kerstmis 2019, te koop via www.berneboek.com of telefonisch te bestellen via 0413-291394. Voor Kerstmis vindt u materiaal vanaf blz. 28.

  1. Gedachte
    In het evangelie van vandaag horen wij hoe de engelen aan de herders de blijde boodschap verkondigen dat een redder is geboren, Christus de Heer!
    Op een prent van de schilder Marius van Dokkum (Kerstdrieluik, tafereel 1, 2013) zien wij die herders, die volgens het kerstverhaal enorm schrikken wanneer zij dit grote nieuws vernemen. Hun hele wereld gaat zichtbaar ondersteboven. De woorden ‘dat zij door grote vrees werden bevangen’ wordt in dit schilderij heel duidelijk gemaakt. Maar waarom? Het was toch een Blijde Boodschap? Het was toch bevrijdend nieuws? Of schrikken zij zo, omdat zij als arme mensen, die niets meer te verwachten hebben, horen dat er toch een einde komt aan hun uitzichtloze toestand? Maakt de prent niet inzichtelijk dat Kerstmis geen romantisch feest is maar alles van doen heeft met de harde strijd voor vrede en gerechtigheid in onze wereld vol oorlog en onrecht?
  2. Symboliek
    Deze nacht leent zich natuurlijk voor symboliek van donker en licht. Dit kan op verschillende manieren:
    – maak met behulp van waxinelichtjes een spoor van licht vanaf het liturgisch centrum naar de kerstgroep;
    – zet windlichten buiten op het kerkplein: hoe meer, hoe mooier het effect. Kijk goed wat in de plaatselijke situatie het beste is: veel windlichten dichtbij de kerk en enkele langs de weg naar de kerk of op het plein, of andersom: veel windlichten op het plein verspreiden en enkele bij de kerk.

Gebeden voor de Nachtmis

Openingsgebed
God, Gij die woont aan gene zijde,
Gij komt naar ons toe in deze nacht.
Open ons hart voor uw mensgeworden Woord,
dat Hij onze vreugde wordt,
uw Zoon, kind van mensen,
die met U en de heilige Geest
leeft in alle eeuwigheid. Amen.

Gebed over de gaven
God,
Gij die in onze nacht verschenen bent,
aanvaard deze gaven van brood en wijn,
tekens van onze dankbaarheid,
en geef dat wij er uw Zoon in ontmoeten,
Hij die met U leeft in eeuwigheid. Amen.

Slotgebed
God, die uw liefde en trouw
in uw Zoon naar ons gezonden hebt,
wij danken U voor de vreugde van dit feest
en bidden dat wij in staat zullen zijn
deze Blijde Boodschap uit te dragen over grenzen heen,

Kerstmis – Dagmis – 25 december 2019

LICHT in de morgen
In deze viering wordt het mysterie van de Menswording ten volle uitgewerkt. God spreekt tot ons door zijn Zoon: het Woord is vleesgeworden. God heeft zijn tent opgeslagen onder ons, in een wereld die moeite heeft om hem te ontvangen. We zijn de intimiteit van nacht voorbij, we zijn aangekomen in het volle licht. We mediteren over Gods gave die een kosmische betekenis krijgt.
Johannes getuigt van Zijn komst opdat ook wij Zijn getuigen worden. Ook als vierende mensen.

Exegetische notitie evangelie Johannes 1,1-18
De eerste toelichting op deze tekst vindt men in 1 Joh. 1,5.8.18. Op het eind van deze toelichting gebruik ik deze brief. Het woord voor licht (foos) is in een bepaalde fase van de Griekse taalgeschiedenis gelijk aan het woord voor mens. Logisch dus dat De Mens, Jezus, Licht is. En niet zomaar Licht, maar Licht van en in de wereld.
Het Woord van God, de hemelse Wijsheid (zie boven) waren er al voor er sprake was van schepping, mens of wereld. Dit Woord is het Principe waardoor alles gecreëerd werd, het Goddelijk Principe dat in de aarde ingebakken is om er de geheimen van de Goddelijke Wil of Wijsheid te onthullen. Uiteindelijk komt dat Woord, na zijn missie weer terug bij God. Een van de duidelijkste uitingen van dat Woord, van dat Principe zijn de zgn. Tien Geboden, de Tien Woorden of Aanwijzingen die Mozes via God ontving.
In dit evangelie komen alle aanwijzingen, taalvormen en taalspelletjes, alles symbool- en signaalwoorden samen in een scrabblespel van gedachten. De Openbaring van God aan de mensen, door de schepping, door de Tien Woorden gebeurt door het Woord. Dat woord is geïncorporeerd in een Persoon. De tweede van de Drie-ene God.
Een belangrijk besef vind ik dat de grootste uiting van God (na de Schepping), namelijk in de Tien Woorden (v.17), samenkomen in een mens. God ‘woont in’, in een mens – in de uitspraken van die mens. Het Woord is Vlees geworden. De aanwijzingen die aanvankelijk uit Woorden bestonden, krijgen meer kleur en licht door Jezus doen en laten, door zijn wezen.
Misschien wordt deze gedachte duidelijker door de tekst vanaf v.14 in een logischer volgorde te zetten en door die te combineren met de toelichting die de eerste brief van Johannes.
In de redenering is er een Openbaringstent (Ex.40,34), en later een tempel (Ez.43,7) waar Gods gelaat overigens niet te zien is (Ex.33,20) vanwege het veel te felle licht (sic). Via Jezus zal dat licht wel te zien zijn. Dit licht is zo fel dat het zuivert (1 Joh.5,18), de duisternis verdringt (1 Joh.2,8) en tegelijk Gods Wezen duidelijk maakt (1 Joh.1,5) als puur licht. Het alternatief voor het licht is het Woord, want dat is wel te verstaan (waar het licht te fel is). En dat Woord nu, dat Goddelijk Principe, die Wijsheid, is in Jezus samengebald. De Tien Woorden die via Mozes tot ons zijn gekomen, krijgen nu licht en kleur door Jezus (vv.16-18)Jezus is dus dat Woord en Hij heeft onder ons gewoond (v.14).

Tot slot
Met Kerstmis mag je verwachten dat de teksten die bij elkaar komen een veelvoud van bijzondere betekenis hebben en een diepgang die nooit helemaal te bevatten is. Als je van het evangelie vertrekt en terugkijkt naar de andere lezingen vallen de signaalwoorden als ‘Woord’, ‘licht’, ‘wijsheid’ op, en de term ‘evangelie’ als het goede bericht, het verlossende woord waar iedereen al jaren op zit te wachten. Je komt ervan in een jubelstemming, zoals zal blijken.

Suggesties

  1. Extra liturgische bouwstenen
    Voor bezinning en gebeden in kersttijd wijzen we u op onze uitgave Op weg naar Kerstmis 2019, te koop via www.berneboek.com of telefonisch te bestellen via 0413-291394. Voor Kerstmis vindt u materiaal vanaf blz. 28. 
  2. Zo kwetsbaar als wij mensen.
    Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond.
    Dat wil zeggen: God heeft onze kwetsbaarheid aangenomen. Hij deelt zijn leven met ons.
    Vaak wordt het Kindje in de kribbe afgebeeld als een baby die je aankijkt en zijn armen uitstrekt. Zo’n kerstafbeelding zegt eigenlijk: klein en kwetsbaar als een baby wil God iedereen in zijn of haar kwetsbaarheid omarmen. 
  3. Kerstwens

Moge de engel
die de boodschap van vrede
in de wereld bracht,
niet aan je huis voorbij gaan.
Moge het Kind
dat zijn goddelijkheid
verborg achter zijn armoede
in jouw hart woning vinden.

(Keltische zegenbede, verkort)

  1. Steek een (kerst)kaars aan
    Een kaarsje aansteken is voor velen een goede gewoonte. Met Kerstmis mag het wat nadrukkelijker dan anders, met een drievoudige boodschap erbij:

Steek een kaars aan in het duister,
laat het licht toe in je hart.
Maak je handen niet tot vuisten,
streel maar zacht wat is verhard.

Steek een kaars aan in het duister,
en zaai vrede waar je gaat.
Strek je armen uit en luister
naar de mens die naast je staat.

Steek een kaars aan in het duister,
eer wat kwetsbaar is en klein.
Ga geduldig tot het uiterst.
Laat waar jij bent liefde zijn.

Hein Stufkens

Tip: Aan het einde van de woord- en gebedsviering kan dit gedicht als zegenbede voorgedragen worden. Bij een viering met kinderen is het ook heel geschikt voor een eenvoudig lichtritueel aan het begin van de viering.

Gebeden voor de dag van Kerstmis 

Openingsgebed
Liefdevolle God,
in de komst van Christus het Licht
hebt Gij ons nieuw licht en leven gegeven.
Open ons voor uw vreugdevolle boodschap.
Wees hier aanwezig als een teken van vrede
Dat vragen wij U door Jezus Christus,
uw Zoon, ons geboren,
die met U en de heilige Geest
leeft tot in eeuwigheid. Amen.

Gebed over de gaven
God die nieuw leven schenkt,
brood en wijn zijn de gaven die wij U aanbieden,
nu wij de geboorte vieren van uw Zoon en onze redder.
Breng ons samen in vrede en vriendschap rond uw tafel,
Laat ons delen in de vreugde om de komst van de Heiland,
Jezus Christus onze Heer. Amen.

Slotgebed
God van mensen,
Gij zijt ons tegemoet gekomen
als een hemels licht op aarde,
in de komst van uw Zoon.
Blijf bij ons in goede en kwade dagen,
opdat wij uw licht op aarde kunnen verspreiden.
Dit vragen wij U in de naam van Jezus Christus,
die leeft in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Tweede Kerstdag – Heilige Stefanus – 26 december 2016

Het LICHT volgen
De paradox van Kerstmis komt op deze dag duidelijk aan het licht. De komst van Gods Zoon – we hebben het al gehoord in de proloog van het Johannesevangelie op Eerste kerstdag – geschiedt in een weerbarstige wereld. Wie getuigt van de Mensgeworden God kan tegenslagen verwachten, zelfs tot het ultieme getuigenis van de gave van je eigen leven. Het feest van de H. Stefanus is als het ware een ‘contrapunt’ van het Kerstfeest.

Exegetische notitie evangelie Matteüs 10,17-22
Het evangelie is helemaal toegesneden op het verhaal van Stefanus. Vandaar dat het abrupt begint met de waarschuwing ‘Pas op voor de mensen’, en eindigt op het moment dat de woorden van Jezus niet meer (direct) op Stefanus van toepassing kunnen zijn. Met andere woorden: de woorden van het evangelie worden ons verkondigd door de houding van Stefanus, die de betekenis van de woorden zichtbaar heeft gemaakt. Anders dan in de context van Matteüs zijn de woorden van Jezus niet een waarschuwing, maar een bemoediging. Wij zijn geroepen om getuigen te zijn voor de mensenzoon, maar wij hoeven niet bezorgd te zijn over deze taak: ‘Het zal de Geest zijn van uw Vader, die in jullie spreekt.’

Suggesties

  1. Extra liturgische bouwstenen
    Voor bezinning en gebeden in de Advent en kersttijd wijzen we u op onze uitgave Op weg naar Kerstmis 2019, te koop via www.berneboek.com of telefonisch te bestellen via 0413-291394. Voor Kerstmis vindt u materiaal vanaf blz. 28.

Symboliek
Stefanus werd gedood door steniging. Daartegenover staat het beeld dat de psalmist geeft van God: een rots, een vesting, een stevige burcht waar we juist veiligheid en bescherming vinden.

Bij de kerststal zou je symbolisch een hoopje of muurtje van grote stenen kunnen plaatsen. Als je hiervoor kiest, dan is het belangrijk de betekenis hiervan te verwerken in de liturgie. Zie hier ook de uitleg in de exegetische notities.

Gebeden voor de Tweede kerstdag

 Openingsgebed
God van licht,
die onze angst en duisternis verdrijft,
wij bidden U:
laat ons leven zoals Stefanus.
Geef dat ook wij onze vijanden beminnen.
Sterk ons met de geestkracht die was in hem,
leg ook ons uw Woord van wijsheid in de mond
door Jezus Christus, uw Kind,
die met U en de heilige Geest
leeft in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Gebed over de gaven
God van licht,
die onze angst en duisternis verdrijft,
aanvaard deze gaven
die wij op deze dag aanbieden om U te eren.
Geef dat dit brood en deze wijn
ons sterken tot getuigen van uw Woord.
Door Christus, onze Heer. Amen

Slotgebed
God van licht,
die alle angst en duisternis verdrijft,
wij danken U
voor wat Gij ons geeft in overvloed:
redding en toekomst
door de geboorte van Jezus, uw Zoon
en door het getuigenis van Stefanus.
Vervul ons met uw vreugde om dit feest.
Vervul ons met zijn geest,
opdat ook wij vrijmoedig getuigen
van uw liefde en uw trouw.
Door Christus , onze Heer. Amen.